Berlijn: tips voor ‘gevorderden’
Inmiddels ben je al een aantal keer in Berlijn geweest. Je haalt zonder na te denken je tageskarte uit de automaat en zoeft met de S en U-bahn door Berlijn alsof het een lieve lust is. Delen als Mitte en Friedrichshain hebben nauwelijks geheime straten meer voor je, de winkels ken je wel en de meeste bekende musea heb je wel gezien. Tijd om je blik naar een andere stad te verleggen? Welnee! Nu begint de fun pas echt, er is zoveel te ontdekken in Berlijn! Toen ik onlangs in Berlijn was ben ik ook weer tegen een aantal dingen aangelopen, die ik graag wil delen.
Eastside gallery, Oberbaumbrucke en Oststrand
Als rasechte geschiedenisfreak met een fascinatie voor de voormalige deling van Duitsland en Berlijn, kan ik elke keer nog onder de indruk raken van de Eastside Gallery. Dit (langste) originele stuk muur wordt eens in de zoveel tijd wit gekalkt, waarna kunstenaars en andere arty-types weer helemaal los kunnen gaan op de muur. Dit alles natuurlijk in navolging van de West-Berlijners, die tijdens de deling al vele afbeeldingen en leuzen op de muur schilderden. Het thema blijft uiteraard de deling&hereniging en zeker de moeite waard, ook als je niet zo’n kunstliefhebber bent.
Is het zomer? Dan kun je halverwege de gallery uitrusten aan het Oststrand. Dit aangelegde stukje strand inclusief strandtent, strandstoelen en heuse fontein aan de Spree, is een heerlijk plekje om tot rust te komen, wat te eten en andere toeristen en Berlijners te ontmoeten. Aan het eind van de Eastside Gallery kruis je de Warschauerstrasse. Aan je rechterhand zie je dan de Oberbaumbrücke, een bijzonder monument uit de tijd van de deling, aangezien de brug een onderdeel van de Berlijnse muur was.
OV: Als je deze dingen wilt bezichtigen kun je het makkelijkste uitstappen bij Ostbahnhof of S-bahnhof Warschauer Strasse.
Kaffee Mitte
Een van de leukste plekjes om op het terras te zitten en de drukte van de stad te bekijken, is bij Kaffee Mitte. Dit cafe aan de Weinmeisterstrasse heeft heerlijke koffie en allemaal Italiaanse hapjes en maaltijden klaarstaan. Ze beschikken over gratis wifi maar volgens het personeel kan het wat buggy zijn.
Zowel in de Münzstrasse als de Neue Schonhauserstrasse en de Rosenthaler strasse zitten leuke tweedehands (kleding)winkels, ontwerpers en andere cafeetjes. Ga sowieso eens kijken bij de Boss Orange store, deze voormalig conceptstore heeft de gaafste pashokjes die je voor kunt stellen! Hou je van retrospulletjes en kleding en ben je niet bang voor een vleugje Ostalgie? Sla dan ook Waahnsinn Warehousing in de Rosenthaler Strasse zeker niet over!
OV: S-bahn Hackescher markt of U-bahn Weinmeisterstrasse.
Boeken enzo
Ik ben een enorme boekenfanaat. ik hou van de vorm, de kaft, de geur van het papier en het maakt me niet uit of het een nieuw of tweedehands boek is. Zomers zie je overal in Berlijn de standjes met boeken weer buiten staan, vaak voor een euro per stuk. Alleen al de Karl Marx-allee bezit die van die antiekzaakjes die buiten de boeken etaleren. Altijd leuk om even tussen te snuffelen.
OV: Frankfurter Tor, lopen in de richting van Alexanderplatz.
Wat mij betreft is mijn favoriete boekenwinkel van Berlijn toch echt Dussmann, in de Friedrichstrasse. Wat is hier veel te krijgen en te zien! Dit enorme ‘cultuurwarenhuis’ verkoopt ook cd’s en dvd’s, vele Engelstalige boeken (dus mocht je Duits niet zo goed zijn…), posters en kalenders, poëzie, en nog veel meer. Wat je maar kunt bedenken en ze hebben het. Ik heb hier menig artikel gevonden waar ik lang naar op zoek was, zoals een dichtbundel van Bertold Brecht en de dvd Sonneallee.
OV: Bahnhof Friedrichstrasse
Nordbahnhof en Bornholmerstrasse
Zowel Nordbahnhof als Bahnhof Bornholmerstrasse waren belangrijke stations tijdens de Berlijnse deling. Nordbahnhof is een ondergronds S-bahnstation en ligt precies op de voormalige grens. Vijftig jaar geleden werd door Oost-Duitse soldaten de Berlijnse muur gebouwd, waardoor het station niet meer gebruikt werd. De ingangen waren afgesloten met bakstenen muren en tot 1989 kwam er niemand meer. De treinen die delen van west-Berlijn met elkaar verbonden kwamen er wel langs. Het nauwelijks verlichte station kreeg daarom de bijnaam spookstation en zo waren er in de grensregio vele (Postdamer platz, Stadtmitte, Unter den Linden, etc). Vandaag de dag is het station een bijzondere bezienswaardigheid, er zijn informatieborden en grote foto’s opgehangen die tonen hoe het station er tijdens de deling uitzag.
Op 9 november 1989 ging de grens tussen Oost- en West-Berlijn als eerste open bij de Bornholmerstrasse. De beelden van de stroom gelukzalige mensen die wandelend of in Trabi’s de grens op de Bösebrücke over gingen, werden over de hele wereld ademloos bekeken. Het bijbehorende S-bahn station was ook een van de spookstations en die naargeestige uitstraling heeft het nog steeds wel een beetje. Toch is het de moeite waard om even op deze historische plek te kijken, er is (uiteraard) een herdenkingsmonument neergezet en er grote borden met foto’s en informatie.
OV: S-bahnhof Nordbahnhof en Bornholmerstrasse, opstappen kan vanaf o.a B-hof Friedrichstrasse
Fernsehturm
Als je de rijen hebt gezien bij de grote tv-toren van Berlijn, zal de moed je vast in de schoenen zijn gezonken en ben je omgedraaid en weggelopen. Maar eigenlijk heb je zojuist staan kijken naar de grootste rij met sukkels (ook wel toeristen genoemd) die er is. De Fernsehturm is een drukbezochte attractie en dat is erg logisch, gezien het magnifieke uitzicht dat je uit de zilveren bol over de stad hebt. Een toegangskaartje kost voor volwassenen 11 euro en dat is het geld echt waard. In de hal van de toren kun je kaartjes kopen bij het loket (daar hebben we de lange rij al) maar ook staan er kaartjesautomaten in de hal, waar je gewoon je kaartje kunt kopen met je pinpas. Ideaal dus! Je krijgt een code met bijbehorende tijd, zodat je weet hoe laat je naar boven mag.
De lift brengt je naar 203 meter hoogte, waarna je direct en zo lang als je wil kunt genieten van het adembenemende uitzicht. Door de ruime openingstijden is het een leuk idee om vlak voor schemering te gaan kijken. Zo heb je eerst mooi en helder zicht over de stad en zie je langzaam de zon onder gaan en de stad oplichten. Aan de bar op de eerste panoramaverdieping kun je een drankje drinken, een verdieping hoger is een restaurant waar je – na ver van te voren reserveren uiteraard- prima kunt eten. Het restaurant is extra leuk omdat het ronddraait, zo heb je tijdens je diner de stad zeker een aantal keren kunnen bekijken. Let op: neem geen etenswaren en drinken mee in je tas als je de tv-toren wil bezoeken: ze controleren vrij streng de inhoud van je tas en nemen dergelijke zaken zonder pardon in. Meer info hier.
OV: Bahnhof Alexanderplatz.
“Culinair”
Duitsland staat niet echt bekend om haar verfijnde keuken. Jammer, want van lekker eten en drinken hebben Duitsers zeker wel verstand! Ze bottelen heerlijke wijn, kunnen uitstekend overweg met 
vlees, brood en gebak. Daarnaast is Berlijn een enorme smeltkroes van heel veel verschillende culturen en ook dat merk je in het aanbod van restaurantjes en andere eettentjes. Je kunt er heerlijk Italiaans, Thais en Turks eten krijgen en dat is, net zoals de rest van levensmiddelen in Berlijn, helemaal niet duur. Let wel op: bij toeristische hotspots kun je echt de meest verschrikkelijke tenten tegenkomen, zoals Rocco op de Hackescher Markt. herkenbaar aan de Propperachtige obers die je naar binnen proberen te kletsen. Check dit leuke lijstje met restauranttips van www.berlijnblog.nl.
Mocht je het nog niet geprobeerd hebben: eet een currywurst. Niet geschikt voor vegetariers, sorry, maar het is echt heel erg lekker. Je kunt ze praktisch op elke straathoek wel krijgen. De lekkerste die ik tot nu toe heb gehad was bij een biergarten, naast Kaufhof Alexa bij Alexanderplatz.
Ook geniet ik altijd enorm van laugenbrezel. Niet echt typisch Berlijns, want oorspronkelijk uit Beieren, maar wel overal te zien in het straatbeeld en bij vrijwel elke broodzaak vers te verkrijgen. Je moet ervan houden, gezouten brood, maar het is echt heerlijk om op te knabbelen.
Probeer ook eens een Pffankuchen (bij ons bekend als Berliner bol) een glas Berliner Pilsner of Club Mate.
Wil je meer tips lezen over Berlijn? Bekijk dan ook dit artikel wat ik eerder schreef en vol staat met do’s en don’ts.
Aanvullende tips of opmerkingen zijn van harte welkom in de comments. Ook met specifiekere vragen kun je daar terecht of neem even contact met mij op.
Ha! Ik had gelijk! Het was een foto van de Fernsehenturn. Berlijn is een geweldige stad, mijn vriend en ik zijn in de afgelopen vier-en-een-half jaar al vier keer geweest. Wat je zegt klopt helemaal, er is altijd iets nieuws te ontdekken.
Ken je Berlin-Sofort.de overigens al? Kun je goedkoop appartementjes huren!
We hebben geteld, maar oost en west worden in ons boek/gids Berlijn voor Gevorderden als tip evenredig genoemd…. Het zijn twee totaal verschillende delen van de stad, toen en nu. Die afwisseling maakt Berlijn zo interessant. Maar je moet het wel weten te vinden, want je kan ook zo de verkeerde kant oplopen en in een saaie, nietszeggende grijze buurt terechtkomen. Overigens verplaatst het ‘hogedrukgebied van hip Berlijn’ zich nu via Neukölln richting Schöneberg. Wie goed nadenkt weet dat daarna Wedding aan de beurt is.
Wat leuk om te zien dat we dezelfde passie voor Berlijn hebben. Tijd voor een dia-avondje!
Ik kan me een heel eind vinden in de reactie van Johannes Stalenburg… Berlijn is meer dan de Funkturm en die eeuwige East Side Gallery! Dat was tijdens de tweedeling gewoon een nietszeggend stuk muur aan de DDR kant van de Spree, hagelwit en beslist zonder graffiti! Pas na de Wende is er kunst op aangebracht en is het tot trekpleister voor toeristen gemaakt maar het is nooit een echt stuk beschilderde muur geweest zoals in West-Berlijn! Persoonlijk vind ik ‘t een beetje nep…
Volgens mij was het qua spookstations zo dat de BVG wél op de Oost-Berlijnse stations wilde stoppen omdat West-Duitsland nou eenmaal de DDR niet erkende. Er is toen een compromis uit komen rollen en dat was die 30km/h. Overigens is er minstens 1x een ontsnapping via de tunnel van de U8 geweest; een Oostduitse metromedewerker, die ambtshalve toegang had tot de tunnels, is via in Oost-Berlijn gelegen servicetunnels in de tunnel van de U8 belandt en heeft met een signaallamp de West-Berlijnse metro laten stoppen ter hoogte van Jannowitzbrücke. Hij is bij de machinist ingestapt, heeft zich heel klein gehouden en op Moritzplatz in West-Berlijn uitgestapt…
De lekkerste hamburgers vind je bij Kreuzburger op de Oranienstrasse 190. Halte u-bahn kottbusser tor! De keuze, de frites, de prijs… Top!
Emma, zoals altijd een leuke en boeiende blog.
Toch een aantal op- en aanmerkingen van een “West Berlijnse”. Wij hebben in Berlijn-Wedding vanaf 1987 tot 1995 gewoond en het valt mij op dat de huidige 20ers generatie het huidige Oost-Berlijn enorm romantiseert terwijl wij het alleen als een grote grijze massa kenden. ( Onvriendelijke serveersters, stinkende auto’s en brommende grenspolitie) Natuurlijk begrijp ik wel waarom en natuurlijk ben ik het ook met je eens termeer deze stadsdelen nu werkelijk de moeite waard zijn. Alleen vind ik dat vandaag de dag West Berlijn vaak te kort wordt gedaan terwijl dit stadsdeel met zijn bezettingsmachten ons veel zekerheid en vermaak heeft gegeven. Er zijn ook vele leuke en romantische plekjes in West Berlijn die je zeker ook nog gaat waarderen. Ik heb zelf de val van de muur bij de Brandenburger Tor meegemaakt, een mooie en zeer emotionele periode. Kort daarna was Oost Duitsland op zijn best met ongerepte natuur en mooie stranden.
Vandaag wil ik even ingaan op de van Emma genoemde spook U-Bahn stations in Oost Berlijn. Dat waren inderdaad dichtgemetselde stations maar er was wel degelijk DDR militair personeel aanwezig. Als je bijvoorbeeld van Noord-West Berlijn naar Zuid-West Berlijn wilde reizen met de U-Bahn, was het veel korter door een stukje Oost Berlijn te gaan. In de jaren 70 is hiervoor een overeenkomst gesloten tussen de DDR en BRD. Hoe ging dat praktisch in zijn werk? Ik nam bijvoorbeeld de U6 en stapte op in Wedding. Op de het station Reinickendorfer Strasse stapte een BVG ( Berliner Verkehrs Betriebe) veiligheid beambte (met walkietalkie) in de U-Bahn zodat de U-Bahn chauffeur niet alleen door Berlijn Oost moest. De U-Bahn reed met een snelheid van ongeveer 30 km per uur door Oost Berlijn en mocht absoluut niet stoppen. Op de tussenliggende stations stonden DDR grenswachten met geladen pistolen omdat men altijd bang was voor vluchtpogingen van de Oost Duitsers via de U- Bahn. Onzin natuurlijk want de stations waren zo goed als dichtgemetseld. Na een minuut of 10 waren we weer in West Berlijn ( Kochstrasse/Checkpoint Charly) en de veiligheid beambte stapte weer uit en de U-Bahn vervolgde zijn weg. Dit werd een heel normale routine en er gebeurde dus werkelijk ook nooit iets wat ik hier zou kunnen vermelden.
Er was één uitzondering op deze regel en dat was het station Friedrichstrasse. Dit station lag midden in Oost Berlijn maar de West U-Bahn stopte daar op zijn eigen perron. Vanuit dit perron kon je via een onmenselijke autoritaire grenscontrole naar het Oostelijke gedeelte van het station lopen nadat je verplicht 25 West mark in 25 Oost mark had gewisseld. ( Je kon verder weinig met dit geld) Dit station werd veel gebruikt door oudere mensen die geen auto hadden maar toch familie banden met Oost Berlijn hadden. Ik begreep naderhand dat West Duitsland voor deze faciliteit veel geld op tafel had gelegd. Er was wel één winkeltje op het West perron in Friedrichstrasse, deze verkochte DDR propaganda boeken. Nooit iets gekocht dus…………..